Ngộ độc xảy ra khi chất độc xâm nhập vào cơ thể do uống, hít hoặc thấm qua da. Chất độc bao gồm thuốc, hóa chất hoặc thức ăn. Các triệu chứng và mức độ nặng của ngộ độc xuất hiện tùy theo loại và lượng chất độc như: bỏng niêm mạc miệng khi uống phải chất ăn mòn, nôn mửa, tiêu chảy khi bị ngộ độc thức ăn hoặc trong trường hợp nặng người bị nạn sẽ có biểu hiện hôn mê, khó thở, trụy mạch. Về nguyên nhân, ở trẻ em ngộ độc thường xảy ra do tai nạn, do uống nhầm trong khi đó ở người lớn ngộ độc thường do tự tử.

Trong các trường hợp ngộ độc thuốc hay hóa chất, cần xác định đó là loại chất độc gì để điều trị bằng thuốc giải độc đặc hiệu cho người bệnh, dó đó nếu được hãy mang mẫu thuốc, hóa chất hoặc chất nôn tới cơ sở y tế để xác định chất gây ngộ độc.

Cách sơ cứu người bị nạn ngộ độc qua đường uống

* Nếu người bị nạn bất tỉnh

- Kiểm tra đường thở, nhịp thở và mạch đập, tiến hành thổi ngạt, ấn tim nếu cần

- Đặt người bị nạn ở tư thế an toàn bằng cách cho nằm nghiêng để tránh hít sặc chất nôn ói

* Nếu người bị nạn còn tỉnh

• Cần loại bỏ chất độc ra khỏi cơ thể. Chất độc được nuốt vào sẽ đến dạ dày, ruột và vào máu. Nếu nhanh chóng loại bỏ chất độc trước khi vào máu sẽ ngăn ngừa được ngộ độc xảy ra. Biện pháp loại bỏ chất độc bao gồm làm cho bệnh nhân nôn ói hoặc dùng than hoạt gắn với chất độc để ngăn chặn chất độc xuyên qua thành ruột. Vì thế, nếu nhận thấy rằng phải mất nhiều thời gian để đưa người bị nạn đến cơ sở y tế thì cần phải thực hiện việc loại bỏ chất độc ngay tại nhà.

1. Gây nôn ói: bằng cách kích thích thành sau họng

- Để người bị nạn nằm áp mặt dưới đất hay nghiêng người tới trước, đầu thấp hơn ngực để ngăn không cho chất nôn vào phổi. trẻ em có thể cho nằm áp mặt trên đầu gối bạn.

- Bảo người bị nạn dùng ngón tay ngoáy vào thành sau họng. Nếu người đó không làm được thì dùng ngón tay của bạn ngoáy vào thành sau họng một cách nhẹ nhàng để tránh làm tổn thương vùng này. Trong khi gây nôn, phải dùng 2 ngón của tay kia ép vào má người bị nạn ở giữa 2 hàm răng để người bị nạn không thể cắn vào tay bạn được.

- Nếu được, nên giữ lại chất nôn và mang theo đến cơ sở y tế để xác định loại chất độc.

Không gây nôn khi:

- Người bị nạn bất tỉnh, hôn mê hay đang co giật vì chất nôn có thể vào đường thở

- Người bị nạn nuốt phải chất gây bỏng chất ăn mòn, axit, chất kiềm

- Người bị nạn nuốt phải dầu lửa

2. Dùng than hoạt tính:

• Than hoạt tính là một chất bột màu đen gắn hầu hết với các chất độc ở dạ dày và ruột để đưa các chất độc này ra khỏi cơ thể theo phân cùng với than hoạt nên sẽ làm cho phân có màu đen đồng thời ngăn chặn chất độc hấp thu vào máu. Dùng than hoạt ngay sau khi gây nôn. Than hoạt tốt nhất nên dùng sớm, dùng tại nhà trong những giờ đầu sau khi bị ngộ độc vì chất độc lúc đó vẫn còn ở dạ dày. Than có dạng bột, có bán ở các nhà thuốc, không phải là than củi hoặc thuốc dưới dạng viên vì không có tác dụng.

Liều dùng:

• Người lớn mỗi lần uống 30-50g than hoạt; trẻ em 10-30g than hoạt bằng cách trộn than hoạt với nước chín theo tỉ lệ 1:4 cho có dạng sệt. Ví dụ trộn 20g bột than với khoảng 80 ml nước chín.

Trưởng khối Hồi sức cấp cứu-Bệnh viện Nhi Đồng 1