I / TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIÊM PHỔI Ở TRẺ EM :

- Hiện nay, viêm phổi chính là nguyên nhân nhập viện và cũng là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 5 tuổi tại các nước đang phát triển. Ước tính có khỏang 10.000 trẻ tử vong do viêm phổi mỗi ngày và chưa có bệnh nào làm trẻ chết nhiều đến như vậy!

- Vậy làm thế nào chúng ta có thể phát hiện và điều trị sớm viêm phổi ở trẻ em để có thể chặn đứng kịp thời lưỡi hái của "hung thần" này? Đây cũng là mối quan tâm lớn của các bậc cha mẹ cũng như của ngành Y tế .

II / CÁC DẤU HIỆU CẦN BIẾT:

1 / Triệu chứng xuất hiện sớm nhất khi trẻ bị viêm phổi:

- Dựa theo các công trình nghiên cứu khoa học quy mô tại nhiều nơi trên thế giới, TCYTTG đã thấy rằng :Thở nhanh là triệu chứng xuất hiện sớm nhất khi trẻ bị viêm phổi, sớm hơn cả các dấu hiệu có được khi nghe phổi bằng ống nghe và cả khi chụp Xquang. Chúng ta có thể đếm được nhịp thở của trẻ trong trọn một phút để xem trẻ có thở nhanh hay không. Goị là thở nhanh khi

Nhịp thở từ 60 lần/ 1 phút trở lên ở trẻ dưới 2 tháng ,

từ 50 lần /1 phút trở lên ở trẻ từ 2- 11 tháng ,

từ 40 lần /1 phút trở lên trẻ từ 12 th đến 5 tuổi

- Vì nhịp thở có thể tăng khi trẻ gắng sức ( bú , quấy khóc , ... ) nên chúng ta cần phải đếm nhịp thở khi trẻ nằm im, tốt nhất khi ngũ.

2 / Dấu hiệu của Viêm phổi nặng :

- Khi Viêm phổi diễn tiến thành nặng, khi hít vào phần dưới lồng ngực của trẻ sẽ kéo lõm vào khi trẻ hít vào thay vì nở ra như bình thường. Khi này, trẻ cần nhập viện ngay để điều trị.

- Để nhận ra chính xác dấu hiệu này, chúng ta cần vén áo trẻ cao lên để thấy rõ vùng ngực và bụng trẻ, quan sát khi trẻ nằm yên, không bú, không khóc.

3 / Các dấu hiệu nguy hiểm : Khi có một trong những dấu hiệu sau, trẻ đang trong tình trạng nguy kịch, tính mạng đang bị đe dọa, cần phải đưa trẻ đi Bệnh viện cấp cứu ngay lập tức để còn có thể cứu sống trẻ được.

- Ở trẻ dưới 2 tháng: bỏ bú hoặc bú kém, co giật, trẻ ngũ li bì - khó đánh thức trẻ dậy, sốt hoặc lạnh, thở khò khè.

- Ở trẻ từ 2 tháng đến 5 tuổi: trẻ không thể uống được gì cả, co giật, ngũ li bì - khó đánh thức, thở có tiếng rít, suy dinh dưỡng nặng.

III / CÁCH CHĂM SÓC TRẺ BỊ VIÊM PHỔI TẠI NHÀ:

- Ngoại trừ trường hợp viêm phổi nặng – cần phải nhập viện điều trị, trẻ mắc bệnh viêm phổi vẫn có thể được điều trị tại nhà nhưng cần được chăm sóc và theo dõi cẩn thận. Bốn công việc cần phải làm là:

1. Cho trẻ uống kháng sinh thích hợp: đây là điều quan trọng nhất để trẻ có thể khỏi bệnh, Trẻ cần phải được cho uống kháng sinh thích hợp đúng cách, đủ liều và đủ thời gian. Không được tự ý ngưng thuốc dù trẻ có vẽ đã tốt hơn.

2. Điều trị các triệu chứng kèm theo: ho, sốt, khò khè theo hướng dẫn của thầy thuốc.

Cần lưu ý rằng ho chính là 1 phản xạ có lợi để tống đàm dãi ra ngoài, giúp đường thở được thông thoáng cho trẻ có thể hít thở dễ dàng. Vì vậy không nên lạm dụng các loại thuốc ho để kìm hãm phản xạ có lợi này của trẻ và tránh cho trẻ dùng các lọai thuốc ho không an toàn có thể gây ngộ độc, tác dụng phụ quan trọng. T? ch?c Y T? Th? Gi?i cũng như Bộ Y Tế khuyến cáo nên dùng các loại dược thảo, thuốc nam an toàn đã từng được lưu truyền rất rộng rãi trong dân gian: tắc (quất) chưng đường, rau tần dầy lá, mật ong, gừng, hoa hồng bạch ...

3. Cách chăm sóc trẻ tại nhà:

- Cần phải tăng cường cho trẻ ăn, bú, tránh các tập quán kiêng ăn. Cần cho trẻ ăn đủ chất, bú đều đặn khi đang bệnh. Khi trẻ vừa khỏi bệnh cũng cần bồi dưỡng thêm cho trẻ mau lại sức.

- Cần cho trẻ uống nhiều nước hoặc tăng cường cho trẻ bú. Đây là điều rất quan trọng vì trẻ bị viêm phổi cần được cung cấp nhiều nước để làm loãng đàm, dịu họng - giảm ho và tránh mất nước.

4 / Tái khám: cũng là một phần quan trọng trong điều trị, bao gồm:

- Tái khám theo hẹn: Trẻ cần được bác sĩ khám lại sau 2 ngày để đánh giá đáp ứng với điều trị. Trường hợp tốt (tr? thở trở lại bình thường, hết sốt, ăn - bú khá hơn) trẻ sẽ được tiếp tục cho uống kháng sinh đủ thời gian để đảm bảo khỏi bệnh. Sau 2 ngày tái khám, nếu trẻ còn thở nhanh, thày thuốc sẽ cho tr? dùng một loại kháng sinh cần thiết khác hoặc cho tr? nhập viện điều trị.

- Khám lại ngay: nếu thấy trẻ có 1 trong các dấu hiệu sau: thở khó khăn hơn (thở nhanh hơn, thở co lõm lồng ngực), trẻ không thể uống được nước, trẻ trở nên mệt hơn. Đây là những dấu hiệu cho biết bệnh đã trở nặng, cần nhập viện ngay.

ThS BS Trần Anh Tuấn
Trưởng khoa hô hấp – BV Nhi Đồng 1